Nidanam: A History of Medicine of Assam

প্ৰসিদ্ধ শিক্ষাবিদ তথা অসম বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিবিদ্যা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ (ASTU) প্ৰাক্তন উপাচাৰ্য অধ্যাপক মালিনী গোস্বামীৰ যুটীয়া আলোচনামূলক সম্পাদনাত প্ৰকাশিত ‘নিদানম্ : অসমৰ চিকিৎসা চৰ্চাৰ ইতিহাস’ নামৰ এই বিশিষ্ট গ্ৰন্থখনে শতিকাজোৰা অসমৰ পৰম্পৰাগত থলুৱা চিকিৎসা পদ্ধতি আৰু নিৰাময় ব্যৱস্থাৰ ক্ৰমবিৱৰ্তনৰ এক তথ্যসমৃদ্ধ খতিয়ান দাঙি ধৰিছে। সংস্কৃত ‘নিদান’ (অৰ্থাৎ ৰোগ নিৰ্ণয় বা কাৰণ) শব্দটোৰ আধাৰত সমল যুগুত কৰা এই গ্ৰন্থখনে প্ৰাচীন তথা মধ্যযুগৰ অসমীয়া সমাজত, বিশেষকৈ কোচ আৰু আহোম ৰাজত্বকালত মানুহ আৰু পশু-পক্ষীৰ চিকিৎসা কেনেকৈ কৰা হৈছিল, তাৰ ওপৰত আলোকপাত কৰিছে। ভাৰতৰ মূলসুঁতিৰ শাস্ত্ৰীয় চিকিৎসা ধাৰাতকৈ কিছু পৃথকভাৱে গঢ়ি উঠা অসমৰ এই স্বতন্ত্ৰ চিকিৎসা প্ৰণালীত মাধৱকৰ আৰু শাৰ্ঙ্গধৰ আদি ধ্ৰুপদী আয়ুৰ্বেদিক শাস্ত্ৰৰ প্ৰভাৱ পৰিছিল যদিও থলুৱা কবিৰাজ বা বেজসকলে আঞ্চলিক ঔষধি গছ-লতাৰ প্ৰয়োগেৰে ইয়াক এক সুকীয়া মাত্ৰা দিছিল। ইয়াৰ উপৰিও গ্ৰন্থখনত আহোম স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহৰ ৰাজপ্ৰভুত সৃষ্টি হোৱা সচিত্ৰ হস্তীচিকিৎসা বিষয়ক গ্ৰন্থ ‘হস্তীবিদ্যৰ্ণৱ’, মধ্যযুগীয় সামৰিক বাহিনীৰ বাবে অপৰিহাৰ্য ঘোঁৰাৰ পৰিচৰ্যা আৰু ৰোগ নিৰাময়ৰ বিধান সম্বলিত ‘ঘোঁৰা নিদান’, আৰু আঞ্চলিক শাসকসকলে চিকাৰৰ বাবে পোহা চেন চৰাই বা বাজপক্ষীৰ চিকিৎসা সংক্ৰান্তীয় পুথি ‘চেনৰ ব্যাধি’ আদিৰ দৰে বিৰল পাণ্ডুলিপিসমূহৰ বিষয়ে পুংখানুপুংখ আলোচনা সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে।